CÁ RÔ ĐỒNG NẤU CANH RAU NÚT ÁO

Tản văn của Lý Thị Minh Châu

Mùa này hạn, bọn cá rô mề trên nguồn bắt đầu đói dữ chỉ chực mưa về là tí tửng xuôi dòng. Con nước rặc trơ đáy nơi đầu nguồn, phù sinh cũng trở nên khan hiếm, cá lớn rình rập cá bé. Oai nhất là lão cá chình rằn lúc nào cũng trực chiến ngoài cửa hang như chờ ai đó. Chẳng có gì để cho cái bụng nhào nặn, phùng mang trợn mắt cũng chỉ no hơi, lão ốm rạc người thì bọn lòng tong, rô, chép…cũng đói dài ngòng ra.

Trong lúc này hạt rau nút áo cũng đang đợi mưa. Gặp cơn mưa nào là họ hàng nhà nó tung mền đứng dậy, bật cúc áo cho chồi mầm giương mắt ngó trời.

Chen chúc cùng lũ cỏ xanh sống nơi bờ lạch, dựa hơi mạch nước ngầm, họ hàng nhà nút áo nghênh nghênh phát triển sinh sôi quanh năm. Còn những vùng đất hoang hoá cằn cỗi loại rau này chỉ phát triển được trong mùa mưa. 

Người ta dễ nhận ra chúng bởi trái của nó nho nhỏ chùm chùm, khi chín có màu đen óng, to bằng đầu ngón tay út trẻ con, nhìn y chang nút áo the thâm của các cụ đồ nho xưa. Trái nút áo ăn được có vị chua chua ngòn ngọt. Người ta chọn rau nút áo sắp ra hoa để thu hái, cắt ngắn vừa ăn, rửa sạch để ráo nước trước khi đun nấu.

Người quê, ai mà chẳng biết con cá rô mề, đó là nguyên liệu để chế biến thành những câu ca dao, tục ngữ rất hay: Cá rô ẩn bóng chân trâu, một trăm quân tử tới câu không màng. Cá rô ăn móng đường cày, chuyện khôn chuyện dại xin bày cho em. Hay: Cá rô ăn móng trong lùm, biết ai nhân ngãi chỉ giùm cho em… Là những món ăn dân dã nhưng biết nêm nếm thì cũng thành cao lương mỹ vị. Ngoài món chiên xù, kho tộ, món canh cá rô mề nấu với rau nút áo ngon ít ai ngờ.

Cá rô mề mùa nước dâng đen bóng mập ú, thịt trắng ngần béo ngậy. Lựa những con to nhất mua về rửa sạch nhớt bằng tro bếp, mổ bụng bỏ ruột bỏ bao tử chỉ để lại mỡ. Nấu nước cho sôi thả cá vào. Cá chưa chết hẳn gặp nước sôi giẫy đành đạch, co quắp lại, mắt trắng dã. Nêm tí muối, tí bột ngọt, ít mắm ngon cùng vài trái ớt chỉ thiên. Để lâu lâu một chút cho cá chín bởi loại cá này già bà cố. Cá chín cho rau nút áo vào lấy “môi” đè cho ngập nước, rau chín có màu xanh đậm là tắt bếp ngay.

Đến đây thì bạn biết phải làm gì rồi, nếu nhà chỉ toàn đàn bà con nít thì xúm xít bên mâm cơm thỏa thích đánh chén. Món này ăn với bún cũng ngon nhưng phải có thêm chén mắm ớt cay xé màng tang mới khoái. Còn nam nhi chí khí thì chẳng lẽ như kỳ vô phong, cũng phải dăm ly cuốc lủi cho mặt mũi rạng rỡ anh hào.

Phụ nữ quê tôi gọi món này là canh “tiến vua” bởi ăn xong thì tha hồ vua quậy, chẳng cho ai ngủ ngon giấc. Nước canh này ngọt hết biết, cứ như là bồ đào tiên tửu nên người thưởng thức nó cũng phải có phong thái riêng. Cái phong thái dù nho nhã cấp mấy nhưng ăn không đúng cách thì cũng chẳng tân kỳ ý vị gì.

Trước hết phải gắp cá ra dĩa, nhìn xem...nó cong vòng ú nĩnh thịt trắng bong, mỡ rịn váng dầu, nước thèm chừng chực dâng trào. Nuốt ực cái thèm đi. Từ tốn gắp đũa rau nút áo bỏ vào chén mình, chan chút xíu nước. Ăn thong thả để cho cái hương đồng gió nội thấm vào cổ họng mát rượi. Chắp chắp lưỡi để nghe cái vị ngọt có hậu dữ lắm đang lan tỏa khắp ruột gan. Tiếp đến là đưa cay bằng hớp rượu cuốc lủi để cho âm dương trời đất giao hòa. Lắng nghe cái sướng chạy rần khắp thân thể. Gắp một đũa cá chấm nước mắm thật rồi cho vào miệng nhai ngấu nghiến với miếng ớt chỉ thiên để biết thế gian này còn có cái vị béo ngọt rất chi là đáng yêu mà đâu phải giàu sang mới có. Thêm một gắp rau nút áo nữa là đủ một chu kỳ thưởng thức. Nó trao cho thực khách tất cả tinh tuý của vũ trụ bằng hương vị quốc hồn, quốc túy mà món canh ngon mát trời ông địa này mang lại.

Sở dĩ phải thưởng thức tuần tự như vậy: rau-rượu-cá-rau là vì nếu làm ngược lại bạn sẽ thấy chưng hửng ngay lập tức. Do cá đang nhai ngồm ngoàm mà tớp rượu vào thì tiếc cho cái mùi vị của nó lắm mà lại chẳng nho nhã tí nào. Cứ rỉ rả mà ăn, mà uống cho tới khi chẳng còn tí gì trên bát, trên mâm mà không ngán mới là lạ, mới đạt tới thượng thừa sảng khoái.

Mùa mưa sắp về những món ăn dân dã đang chờ đợi những bữa cơm quê, đạm bạc nhưng ngon hết biết mà lại no lòng.

Hữu xạ đâu lúc nào cũng tự nhiên hương.

Có tiền đâu lúc nào cũng mua được tiên, giàu quá khổ nhưng chẳng biết thưởng thức hương vị độc đáo của những món ăn dân dã quê mùa vào loại bí kíp như trên thì cũng tiếc cho cái giàu lắm lắm.

Không tin ư, hôm nào mời bạn về quê tôi, tôi sẽ chiêu đãi món này. Với duy nhất món canh rau nút áo nấu với cá rô đồng nơi đây thôi cũng đủ làm cho bạn nhức mắt ra rồi.

         L.T.M.C

nguồn Văn Mới số 4